1. Ceyhan Sempozyumu: Ceyhun'dan Ceyhan'a

“Ceyhun’dan Ceyhan’a adıyla organize edilen 1. Ceyhan Sempozyumu 29 Mart-1 Nisan 2006 tarihleri arasında Türk Tarih Kurumu Başkanı Prof. Dr. Yusuf Halacoğlu başkanlığında gerçekleşti. Sempozyumun ilk üç günü bildirilere ayrılıdı ve 11 oturum düzenlendi; son gün ise İpek Yolu adı altında bölgenin tarihi değerlerini kapsayan bir gezi yapıldı.

Ceyhan Belediyesi’nin ve Kaymakamlığı’nın ortaklaşa tertip ettiği sempozyumun öncellikli amacı Ceyhan’ın dününü ve bugününü irdelemekti. Bu amaçla toplam 60 akademisyen, araştırmacı ve yazar Ceyhan ilçesinin, hatta çoğu bildiri Ceyhan’ı aşıp tüm Çukurova Bölgesini kapsıyordu, tarihsel gelişimini anlattılar.

Aslında genel olarak bakarsak Ceyhan, Çukurova Bölgesinin en genç ilçesidir. Ceyhan’a ‘Ceyhan’ adının verilmesi bile Cumhuriyet'in ilanından sonra 1926’da olmuş; ilçenin kurulmasında yerleştirilen Kafkas ve Balkan göçmenlerinin büyük etkisi olmuştur. Oysa Adana ve Kozan, Ceyhan’dan cok daha eski, kuruluşları milat öncesine kadar giden yerleiim bölgeleridir. Ama tahminime göre bu bölgelerin tarihlerinin zenginliği biraz da sempozyumun buralarda gerçekleşmesini engelledi. Adana ve çevresi (özellikle Kozan ve Saimbeyli) tarihi konularda oldukça hassastır. Mesele büyük ölçüde gayri müslim azınlıklarla olan sorunlardır, özellikle de Ermenilerle olan gelgitli ilişkilerdir.  Bu yüzden sempozyum için Adana’nın kısmen en yeni ama bir o kadar da en ‘Türk’ geçmişine sahip ilçesi olan Ceyhan’ın seçilmesi de benim fikrime gore bir tesadüf değil.

Sempozyum Ceyhan Belediye Başkanı Hüseyin Sözlü’nün konuşmasıyla açıldı. Onun ardından Ceyhan Kaymakamı ile çevre il ve ilçelerin yöneticileri söz aldılar.

Ceyhan Belediye Başkanı Hüseyin Sözlü

İkinci gün, 30 Mart Perşembe, sabahı yapılan oturumların konusu kısmen Ceyhan çevresinin ama genel olarak da Çukurova Bölgesinin arkeolojik kazılarla gün ışığına çıkartılan tarihsel zenginliği üzerineydi. Öğleden sonraki oturumlarda ise bölge tarihinin özellikle Osmanlı’nın son döneminde bölgeyi etkileyen önemli politik ve sosyal olaylar hakkındaydı. Benim de bildirimi sunduğum 5. oturumda Fransızların I. Dünya Savaşı sonrasında bölgede uyguladıkları politikalar (Kemal Çelik), II. Abdülhamit’in Çukurova’da Ermenilere karşı yürüttüğü siyaset (Cezmi Yurtsever) gibi konuların yanında Mecit Saygı ve benim bildirim ise yine Osmanlı’nın son döneminde önemli yer tutan göç akımları ve göçmen yerleşimleri hakkındaki bildiriler de sunuldu.

Konuşmacılar

Aslı

Sempozyumun üçüncü günü ise Ceyhan’ın geleneklere dayalı maddi ve manevi kültürü üzerine konuşmalar yapıldı. Prof. Dr. Ali Berat Alptekin Ceyhan’da evlenme rituellerine değinirken, Ayhan Karakaş Ceyhan maniler üzerine bir bildiri sundu. Bu oturumlarda Çukurova’nın aşık kültürüne de pek tabii yer verildi ve Çukurova’nın iki güzel sesi Karacaoğlan ve Dadaloğlu’ndan da bahsedildi. Son yani 11. oturumda ise Ceyhan’ın ekonomik gelişimine yer verildi; bölgenin gelişme potansiyeline dair bildiriler sunuldu.

1 Nisan Cumartesi ise Çukurova tarihinde önemli yer tutan iki yer, Kurtkulağı Kervansarayı ve Payas Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı ziyaret edildi. Kurtkulağı Kervansarayı Ceyhan’a 12 km uzaklıktaki Kurtkulağı Beldesi’ndedir. Bu kervansaray Anadolu’nun batısını ve kuzeyini Ulukışla ve Adana yoluyla güneye, Antakya’ya bağlayan yol üzerine 1703 tarihine Damat Hasan Paşa’nın emri üzerine inşa edilmiştir. Kervansarayın hemen yanında ise Haydar Ağa Camii bulunuyor.

Haydar Ağa Camii

Kurtkulağı Kervansarayı

Kurtkulağı Kervansarayı

İkinci durak olan Payas’taki Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı ise Kurtkulağı Kervansarayı’ndan cok daha büyük bir yapıydı. Kervansaray, kulliye ve hemen yanındaki kaleden oluşan oldukça geniş bir alana yayılmış bir yapıydı. Hacıların kervanyolu üzerinde II. Selim’in emriyle Sokullu Mehmet Paşa tarafından inşa ettirilen kervansarayın yanında cami ve medrese beraber buluyor. Caminin avlusunda ise bin yıllık bir zeytin ağacı var. Kale hakkında bilgi toplayamadim ama Dadaloğlu’nun yakalanıp burada tutulduğundan bahsettiler. Kervansarayın oldukca büyük bir avlusu ve bu avlunun etrafında birçok oda ve ahır vardı.

Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı

Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı Külliyesi

1000 yıllık zeytin ağacı

Son olarak I. Ceyhan Sempozyumu tarih çalışmaları için oldukça önemli bir adımdır. Sanırım ilk sempozyum olmanın getirdigi tecrübesizlikle ya da birçok kişiye konuşma fırsatı verme isteğiyle bazı konular iki üç defa ele alındı ve konuşmacılar bazen birbirine benzer konuşmalar yaptılar. Mesela Çukurova tarihinde önemli yer tutan aşiretlerin yerleşik hayata geçirilmesi (Fırka-i İslahiye olarak da bilinir) ve ya göçmen yerleşimleri konuları iki üç defa ele alındı ve konuşmacılar tekrara düştüler. Fakat birçok değişik konunun ele alınması sempozyumun olumlu noktalarından biriydi. Şunu da belirtmek gerekir ki sempozyuma ilgi çok fazlaydı. Her oturumda konuşmacılar dolu salonlara bildirilerini sundular. Bu durum da bölge halkının aslında tarihi konulara o kadar da uzak olmadiğini, aksine gayet alakadar olduğunu gösterdi. Umarım sempozyum diğer çalışmalar için iyi bir teşvik kaynağı olur. 

Aslı Emine Çomu

aslicomu@gmail.com
 

Haber Tarihi: 10 Nisan 2006